هشدار! برای استفاده بهتر از این وبسایت، باید JavaScript در مرورگر شما فعال باشد.

خروش ماندگار – مجموعه ای از پیش درآمد ها و رنگ های استاد علی اکبر شهنازی – تنظیم و نگارش علیرضا بنائی

خروش ماندگار – مجموعه ای از پیش درآمد ها و رنگ های استاد علی اکبر شهنازی – تنظیم و نگارش علیرضا بنائی

Khorush Mandegar - Chakad Honar - Alireza Banaei 1

خروش ماندگار

مجموعه ای از پیش درآمد ها و رنگ های استاد علی اکبر شهنازی

 

تنظیم و گردآوری : علیرضا بنایی

نگارش نت : هیلا فیض پور

ناشر : چکاد هنر

طرح جلد : استودیو طراحان آبان (آبان زارع ، مریم گلکار)

لیتوگرافی چاپ و صحافی : مهتاب

نوبت چاپ : اول ، زمستان ۱۳۹۲

شمارگان : ۱۰۰۰ جلد

قیمت : ۱۶۰۰۰۰ ریال

___________________________________________

استاد علی اکبر شهنازی

Ostad Ali Akbar Shahnazi

به سال ۱۲۷۶ شمسی در تهران، خیابان ایران، کوچۀ نصیر حضور در خانواده ای هنرمند چشم به جهان
گشود، چون روز تولدش مصادف با عید قربان بود به او لقب حاجی دادند. پدر بزرگش علی اکبر
فرهانی مشهور به جناب میرزا از برجسته ترین نوازندگان دربار ناصرالدین شاه بود که پس از صدها سال
برروی موسیقی سنتی کار تئوری انجام داد، متأسفانه از ساز استاد فراهانی صفحه ای ضبط نشده است.
پدرش آقا حسینقلی بود و عمویش میرزا عبدالله، پدر موسیقی سنتی ایران که ردیف موسیقی ایرانی را
در هفت دستگاه تنظیم کرد و به شاگردان خود آموخت. امروز از ردیف میرزاعبدالله به عنوان میراثی
گرانبها یاد می کنند. پسر عمویش استاد بلند آوازۀ سه تار، احمد عبادی بود.
او از کودکی زیر نظر پدرش به تعلیم نوازندگی تار پرداخت و بمدت شش سال ردیفها را از پدر آموخت
و در اندک مدتی به یکی از سرآمدان نوازندگی تار بدل گشت، بطوری که در سن ۱۴ سالگی کلاس
موسیقی پدرش را به بهترین شکل اداره می کرد. اولین صفحه اش را با جناب دماوندی در سن ۱۴ سالگی
در آواز بیات ترک و آواز افشاری ضبط کرد. او پس از فوت پدر اغلب با عموی خود میرزاعبدالله تار
می نواخت. پس از در گذشت میرزاعبدالله شاگردان کلاس های پدر و عمویش تحت تعلیم او قرار
گرفتند که به راستی جانشین شایسته ای برای آن دو بزرگ مرد موسیقی بود.
استاد شهنازی که آخرین بازماندۀ خلف خاندان فراهانی است، نغمات و آهنگهای بسیاری ساخت، او در
ساخت پیش درآمد شهره بود. استاد شهنازی از سال ۱۳۴۵ الی ۱۳۵۰ تمام دستگاه های موسیقی ایرانی
را که از قدما به ارث برده بود اجرا کرد. او بیشتر روی اشعار شعرایی چون ملک الشعرا بهار، حسین
مسرور، وحید دستگردی و امیر جاهد آهنگ گذاشته و با خوانندگانی نظیر اقبال السُلطان، حسینعلی خان
نکیسا، رضا قلی ظّلی، طاهرزاده و ادیب خوانساری همکاری داشته است. او از دوستان نزدیک عارف بود
و همراه با صدای او آهنگهای بسیاری نواخت، او به غیر از تار به سازهای سه تار و پیانو نیز آشنایی کامل
داشت. در نوجوانی به تصمیم پدر و عمویش به مدت یکسال نزد کلنل علینقی وزیری به فراگیری نت
مشغول شد که بعدها ردیف چهارگاه از نواخته های میرزاعبدالله و میرزاحسینقلی را نت کرد. وی
همچنین مدتی از محضر درویش خان بهره برد. استاد علی اکبر شهنازی در حفظ آن میراث گرانقدر

حافظه ایی کم نظیر داشت، استاد احمد عبادی دربارۀ حافظه ایشان همیشه می گفتند که ردیف میرزاعبدالله
و میرزاحسینقلی هر دو نزد علی اکبر خان است. او در سال ۱۳۰۸ هنرستان شهنازی را تأسیس کرد، در
سال ۱۳۴۱ ردیف پدرش و در سال ۱۳۵۶ ردیف دورۀ عالی را ضبط کرد. از تصانیفی که ساخته می
زد لشگر « و تصنیف چهارگاه » سرود جوانان وطن « ،» به اصفهان رو « ،» ای نوع بشر « توان به تصنیف
اشاره کرد. » گل
نواخت مضرابهایی پر قدرت، پُرکار، شفاف و بلورین در عین حال پیچیده در کنار حس زیبا شناسی قوی
موسیقی دستگاهی ایران، ابداع تکنیکِ های جدید در تار نوازی مبتنی بر اصول صحیح موسیقی ایرانی،
استفاده از تمام امکانات ساز تار، پرش های ممتد و ایجاد صداهای متنوع در ساز تار از ویژگی های
نوازندگی شهنازی به شمار می آید که موجب می شود در سازش نشاط عمیقی موج بزند. همۀ اینها بی
گمان نشان از مهارت و تسلط او به دقایق موسیقی ایرانی داشت که مورد استفاده و تقلید بسیاری از
نوازندگان همدوره با وی و حتی نسل های بعد قرار گرفت. ضربی های تکنیکی شهنازی از بهترین
الگوهای تار نوازان امروز به منظور وقوف به ظرایف موسیقی ایرانی به شمار می آید.
او در طول ۷۰ سال آموزش، شاگردان زیادی را تربیت کرد که برخی از آنان از درخشان ترین نوازندگان
تار شدند. استاد شهنازی در ۲۸ اسفند سال ۱۳۶۳ در بیمارستان شرکت نفت در سن ۸۷ سالگی روی در
نقاب خاک کشید و با مرگ وی یکی از فخرآفرینان موسیقی ایرانی از جهان رخت بربست.

___________________________________________________

 

مقدمۀ استاد مسعود شناسا

 

موسیقی ما نیازمند کار با گستردگی بسیار، نیازمند هرچه بیشتر شناخته شدن، به ویژه نزد هم میهنان نیک جوان
ماست.
نواختن موسیقی ارزشمند پیشینیان و هم زمانان ما در کنسرتها و نوازششان با ویژگی هر سازی از کارهائی
است که گذشته و اکنون را در دسترس و شناخت قرار می دهد. آنچه موسیقی اروپا را به جایگاه کنونی
رسانیده تنها اندیشۀ بزرگ موسیقیدانان نبوده، که باز نوازی گسترده ای را در پهنۀ جهان نیز به دنبال
داشته است.
موسیقی ای که برای سازی اندیشیده شده امّا با ویژگی سازی دیگر نواخته یا نوشته می شود نیازمند
دانش، آگاهی و شناخت می باشد، اگر نه هیچ از دومی نماند و راه به جایی نبرد.
چندین سال پیش، چند سال علی رضا بنائی دروۀ عالی سنتور و همچنین آغاز تا پایان ردیف میرزاعبدالله
را پیش من آموخت و نواخت، نیز بر تار و سه تار نزد استادان هوشنگ ظریف و شادروان جلال ذوالفنون
مضراب و ناخن بزد و تا آن جایگاه که باید رسانید.
در اینجا و کارهای پیشین بنائی رد پا و نشانی از دریافت و برداشت درست ایشان از هر سه آموزش نمایان
است، زیرا موسیقی شهنازی را به خوبی با سنتور همراه و هم زبان ساخته، که این می تواند آموزه و
آموزشی باشد برای شاگردان که آنها را بیاموزند و بنوازند.
موسیقی شهنازی اصیل، پر انرژی و نوآورانه است، بنابراین برگرداندن آن برای سازهای گوناگون بسیار
پسندیده است. ردیف کلاسیک و ردیف عالی استاد که دیگر جایی برای سخن گفتن نگذاشته است.
من خود بیش از سی سال پیش بخش زیادی از ردیف ایشان را نواختم و بی گمان بیشتر دانستم و شناختم.
جدای از ردیف نیز آشنایی بسیاری با ضربی های شهنازی دارم و یک از یک زیباتر دیدمشان و چه کار
بجایی کرد بنائی که این راه برفت.
برای ایشان آرزوی کار ،جنبش و پیروزی بیشتری دارم.
مسعود شناسا
تابستان ۱۳۹۲

 

__________________________________

 

توضیحات
-۱ پیش در آمد و رنگ شور از )شور – لا( به )شور – سُل( انتقال داده شده اند.
-۲ پیش در آمد و رنگ ابوعطا از )ابوعطای- می کُُرُن( به )ابوعطای- لا کُرُن( انتقال داده شده اند .
-۳ پیش درآمد و رنگ بیات ترک از )بیات ترک – دو( به )بیات ترک – سی بمل( انتقال داده شده اند.
-۴ در پیش در آمد بیات ترک در برخی موارد نیاز به نت ) لا – بکار( بود که ما بدلیل محدودیت در
کوک سنتور از) لا-کُرُن( استفاده کردیم.
-۵ در رنگ بیات ترک ) طبق اجرای استاد شهنازی(، در برخی موارد نت )لا- بکار( مورد استفاده قرار
گرفته که ما در سنتور بدلیل محدودیت در کوک آنها را ) لا-کُرُن( اجرا کردیم.
-۶ پیش درآمد و رنگ افشاری از )افشاری – لا( به )افشاری – دو( انتقال داده شده اند.
-۷ در پیش درآمد افشاری برخی موارد از نت ) لا – بکار( استفاده شده است که ما بناچار بدلیل
محدودیت در کوک سنتور آنها را ) لا – کُرُن( اجرا کردیم.
-۸ پیش درآمد و رنگ دشتی از )دشتی – می( به )دشتی – ر( انتقال داده شده اند.
-۹ در پیش درآمد دشتی در برخی موارد نیاز به استفاده از نت )لا – بکار( بود که ما بدلیل محدودیت
در کوک سنتور آن را )لا – کُرُن( اجرا کردیم.
-۱۰ پیش درآمد سه گاه )جَنگ( و رنگ سه گاه از )سه گاه- می کُرُن( به )سه گاه – لا کُرُن( انتقال داده
شده اند.
-۱۱ در پیش درآمد سه گاه )جَنگ(، طبق اجرای استاد شهنازی در برخی موارد نیاز به نت )دو سُری(
بود که ما بدلیل محدودیت در کوک از )دو – بکار( استفاده کردیم.
-۱۲ در پیش در آمد سه گاه ) جَنگ(، نت )می( در خرکهای اول و هشتم و نت) فا( در خرکهای دوم
و نهم هم کوک می باشند و نوازنده، مبنی بر سهولت اجرا می تواند از خرک دلخواه استفاده کند.
-۱۳ پیش درآمد و رنگ همایون از چپ کوک به راست کوک ) همایون- سُل( منتقل شده اند.
-۱۴ در رنگ همایون برخی موارد نیاز به نت ) فا – دیز( بود که بدلیل محدودیت در کوک سنتور ما
آنرا )فا – بکار( اجرا کردیم.
-۱۵ پیش درآمد و رنگ اصفهان از )اصفهان – سُل( به )اصفهان – دو( انتقال داده شده اند.
-۱۶ در پیش درآمد اصفهان در برخی موارد نیاز به نت )سی – کُرُن( بود که بدلیل محدودیت در کوک
سنتور ما آنرا ) سی – بکار( اجرا کردیم.

 

در پیش درآمد چهارگاه، بدلیل هم کوک بودن نت) می( در خرکهای اول و هشتم، نوازنده
می تواند مبنی بر سهولت در اجرا از خرک دلخواه استفاده کند.
-۱۸ در پیش درآمد چهارگاه در برخی موارد نت ) سُل -کُرُن( مورد نیاز بود که بدلیل محدودیت در
کوک سنتور ما از )سُل – بکار( استفاده کردیم.
-۱۹ پیش درآمد و رنگ ماهور از )ماهور – دو( به )ماهور- فا( انتقال داده شده اند.
-۲۰ در پیش درآمد ماهور )اجرای استاد شهنازی(، بدلیل تنوع استفاده از پرده های مختلف تار، به ناچار
برای قابل اجرا بودن آن در ساز سنتور، پوزیسیون اول را به سایر پرده های مورد نیاز اختصاص دادیم و
از کوکی غیر متعارف برای سنتور استفاده شده است، که بعضاً محدودیت هایی را در مضراب گذاری
نیز سبب گشته است

 

فهرست قطعات
-۱ پیش درآمد شور
-۲ رنگ شور
-۳ پیش درآمد ابوعطا
-۴ رنگ ابوعطا
-۵ پیش درآمد بیات ترک
-۶ رنگ بیات ترک
-۷ پیش درآمد افشاری
-۸ رنگ افشاری
-۹ پیش درآمد دشتی
-۱۰ رنگ دشتی
-۱۱ پیش درآمد سه گاه ) جَنگ(
-۱۲ رنگ سه گاه
-۱۳ پیش درآمد همایون
-۱۴ رنگ همایون
-۱۵ پیش درآمد اصفهان
-۱۶ رنگ اصفهان
-۱۷ پیش درآمد چهارگاه
-۱۸ رنگ چهارگاه
-۱۹ پیش درآمد ماهور
-۲۰ رنگ ماهور